Teksif İlkesi Nedir, Ne Demek?

Teksif ilkesi, bir hukuk davasında iddia, savunma ve delillerin belirli bir aşamaya kadar mahkemeye sunulmasının zorunluluğunu belirten kuraldır.

Bu aşamadan sonra sunulan olay ve deliller dikkate alınmaz. Böylece taraflar dosyaya istedikleri zaman yeni olay veya delil ekleyemez ve dava sürüncemede kalmaz.

İlke, hukuk öğretisinde “yoğunlaştırma ilkesi” olarak da anılır.

Teksif ilkesi, taraflarca getirilme ilkesiyle karıştırılmamalıdır. Taraflarca getirilme ilkesi, olayları ve delilleri kimin getireceğini belirler. Teksif ilkesi ise bunların ne zamana kadar getirilebileceğini belirler.

Hukuki Danışma

Dilekçeleriniz ve delil sunumunuz konusunda hukuki desteğe mi ihtiyacınız var?

Teksif ilkesi nedeniyle iddia, savunma ve delillerin zamanında sunulmaması davanın esastan reddine yol açabilir; ıslah hakkı ise yalnızca bir kez kullanılabilir. Hak kaybı yaşamadan davanızın süreci hakkında hukuki bilgi almak için Atlas Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

WhatsApp’tan Yazın 0553 955 35 61 →

Hukukta Teksif Ne Demek?

Teksif, sözlükte “yoğunlaştırma”, “sıklaştırma” ve “toplama” demektir. Hukukta ise dava malzemelerinin belirli bir süre içerisinde toplanmasını ifade eder.

Teksif İlkesinin Amacı Nedir?

Teksif ilkesinin amacı, davanın gereksiz yere uzamasını önlemektir. 

Teksif ilkesinin amacı iki kurala dayanır:

• Anayasa m. 141’e göre davaları en az giderle ve hızlı biçimde bitirmek yargının görevidir.
• HMK m. 30, yargılamanın düzenli ve makul sürede yürütülmesini ister (usul ekonomisi).

Taraflar iddia ve delillerini en baştan sunduğunda hakim, anlaşmazlığın sınırlarını daha çabuk belirler. Delillerin incelendiği aşama (tahkikat) da sürekli değiştirilen bir dosyayla uğraşmaz.

Teksif ilkesi tarafları da korumaktadır çünkü ilerleyen aşamalarda kimse sürpriz bir iddiayla karşılaşmaz. Tarafların kendini anlatma hakkı (hukuki dinlenilme hakkı) ortadan kalkmaz, yalnızca belli bir süreye bağlanır.

Teksif İlkesi HMK’da Düzenlenmiş midir?

Hayır, teksif ilkesi HMK’da kendi adını taşıyan bir maddede düzenlenmemiştir. Kanunun “Yargılamaya Hâkim Olan İlkeler” bölümünde (m. 24-33) de yer almaz. 

İlke, kanunun farklı maddelerine dağılmış hükümlerde kendini gösterir:

• HMK m. 141: İddia ve savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı
• HMK m. 319: Basit yargılama usulünde aynı yasak
• HMK m. 145: Sonradan delil gösterme yasağı
• HMK m. 240/2: İkinci tanık listesi verme yasağı

HMK 141’deki İddia ve Savunmanın Genişletilmesi Yasağı Nedir?

HMK m. 141’e göre taraflar, dilekçelerin verilmesinden sonra iddia veya savunmalarını genişletemez ve değiştiremez. Yasağın konusu, davaya yeni bir vakıa (olay) veya talep eklenmesi ya da mevcut olanların değiştirilmesidir. 

Aşağıdaki işlemler ise genişletme sayılmaz:

• Hukuki dayanağın (gerekçe gösterilen kanun maddesinin) değiştirilmesi
• Herkesin bildiği olayların öne sürülmesi
• Daha önce dayanılan olayların içinde üstü kapalı olarak zaten bulunan noktaların açıklanması

Hukuki Danışma

Dilekçeleriniz ve delil sunumunuz konusunda hukuki desteğe mi ihtiyacınız var?

Teksif ilkesi nedeniyle iddia, savunma ve delillerin zamanında sunulmaması davanın esastan reddine yol açabilir; ıslah hakkı ise yalnızca bir kez kullanılabilir. Hak kaybı yaşamadan davanızın süreci hakkında hukuki bilgi almak için Atlas Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

WhatsApp’tan Yazın 0553 955 35 61 →

Teksif İlkesi Hangi Davalarda Uygulanır?

Teksif ilkesi asliye hukuk, sulh hukuk, iş, ticaret, tüketici ve aile mahkemelerindeki davaları kapsar.

Bu davalarda malzemeyi toplamak tarafların işidir ve hakim, ileri sürülmeyen olayları kendiliğinden araştıramaz. 

Dava / Usul	Teksif İlkesinin Durumu
Çekişmeli özel hukuk davaları (alacak, tazminat, tapu iptali ve tescil, kira, boşanma)	Uygulanır
Basit yargılama usulüne tabi işler (sulh hukuk, iş mahkemesi, icra hukuk mahkemesi)	Daha erken ve daha katı uygulanır
Resen araştırma ilkesine tabi davalar (örneğin soybağı) ve çekişmesiz yargı işleri	Yumuşar
Ceza yargılaması	Medeni usuldeki anlamıyla uygulanmaz

Hakimin kendiliğinden araştırma yaptığı davalarda (resen araştırma ilkesi) hakim, tarafların sunduklarıyla bağlı değildir. Delilleri kendisi toplayabilir. Bu yüzden geç öne sürülen bir olay da dikkate alınır.

Boşanma gibi davalarda da hakimin kendiliğinden gözetmek zorunda olduğu konular vardır. Bu konularda yasak aynı katılıkta uygulanmamaktadır. 

Ceza davalarında ise amaç gerçeği ortaya çıkarmaktır ve mahkeme delilleri kendisi araştırır.

Teksif İlkesine Göre İddia ve Savunmalar Ne Zamana Kadar İleri Sürülebilir?

Teksif ilkesine göre iddia ve savunmalar, tarafın kanunen verebileceği son dilekçeye kadar serbestçe ileri sürülebilir. 

Bu dilekçeden sonra yasak başlar. Sınır, yargılama usulüne ve tarafın davacı ya da davalı olmasına göre değişir.

Yargılama Usulü	İddianın Sınırı	Savunmanın Sınırı
Yazılı yargılama usulü	Cevaba cevap dilekçesi	İkinci cevap dilekçesi
Basit yargılama usulü	Dava dilekçesi (davanın açılması)	Cevap dilekçesi

Yazılı Yargılama Usulünde Sınır Ne Zaman Başlar?

Yazılı yargılama usulünde yasak, davacı için cevaba cevap dilekçesinin, davalı için ikinci cevap dilekçesinin verilmesiyle başlar. 

Bu usulde dört dilekçe vardır: dava, cevap, cevaba cevap (replik) ve ikinci cevap (düplik).

Davacı, dava dilekçesinde yer vermediği bir vakıayı cevaba cevap dilekçesinde ileri sürebilir. Talebini değiştirebilir veya iddiasını genişletebilir. Bunun için kimsenin iznine ihtiyacı yoktur. Aynı serbestlik, ikinci cevap dilekçesini verene kadar davalı için de geçerlidir.

Basit Yargılama Usulünde (HMK m. 319) Sınır Ne Zaman Başlar?

Basit yargılama usulünde iddianın genişletilmesi yasağı davanın açılmasıyla, savunmanın genişletilmesi yasağı cevap dilekçesinin verilmesiyle başlar (HMK m. 319). Bu usulde yalnızca dava ve cevap dilekçesi vardır. 

Taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi veremez.

Davacı, dava dilekçesini verdiği anda iddiasını serbestçe değiştirme imkânını kaybeder. İkinci bir dilekçeyle eksik tamamlama fırsatı yoktur. Davalının da tek dilekçesi cevap dilekçesidir.

İş ve sulh hukuk mahkemelerindeki davalarda vakıalar, talepler ve deliller tek seferde ortaya konulmalıdır.

Ön İnceleme Aşamasında İddia ve Savunma Değiştirilebilir mi?

Hayır, ön inceleme aşamasında iddia ve savunma serbestçe genişletilemez veya değiştirilemez.

Yasak ön incelemeden önce, dilekçelerin karşılıklı verilmesiyle başlar. Tarafların duruşmaya katılıp katılmaması sonucu değiştirmez. 

Bu aşamada genişletme yalnızca iki yolla mümkündür: karşı tarafın açık muvafakati ve ıslah.

Teksif İlkesi Kapsamında Sonradan Delil Sunulabilir mi?

Kural olarak hayır, kanundaki süre geçtikten sonra yeni delil gösterilemez. Deliller de teksif ilkesinin kapsamındadır. 

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun E. 2014/13-856, K. 2016/523 sayılı kararına göre deliller, dilekçelerin karşılıklı verildiği aşamada gösterilmelidir. Basit yargılama usulünde bu aşama yalnızca dava ve cevap dilekçesidir.

Delile dayanmak ile delili sunmak aynı şey değildir:

• Yasak, bir delile ilk kez dayanılmasını sınırlar.
• Dilekçenizde bir belgeye dayandıysanız ama belgeyi henüz sunmadıysanız hakkınız kaybolmaz.
• Hakim, ön inceleme duruşmasında bu belgeleri sunmanız için iki haftalık kesin süre verir. Başka yerden getirtilecek belgeler için gereken açıklamalar da bu sürede yapılır.
• Süreyi kaçırırsanız o delilden vazgeçmiş sayılırsınız.
• Dilekçelerde hiç anılmayan bir delil bu süreyle dosyaya eklenemez.

Tek istisna HMK m. 145’tedir. Mahkeme, şu iki şarttan biri varsa delilin sonradan gösterilmesine izin verebilir:

• Delili geç sunmanın amacı davayı uzatmak değilse
• Delilin zamanında sunulamaması sizin kusurunuz değilse

Mahkeme izin vermek zorunda değildir, karar hakimin takdirindedir. Bu yüzden gerekçenizi somut olarak açıklamalısınız. Dilekçelerden sonra düzenlenen bir belge buna tipik bir örnektir. Karşı tarafın elinde olduğunu sonradan öğrendiğiniz bir kayıt da öyledir. Baştan beri bildiğiniz bir delili unutmak geçerli bir gerekçe değildir.

Açık rıza ve ıslah, delillerde şu sonuçları doğurur:

• Karşı taraf açıkça rıza gösterirse delil incelenir.
• Islahla davaya yeni bir olay eklediyseniz o olayı ispatlamak için delil gösterebilirsiniz.
• Islahı yalnızca unutulan bir delili sunmak için kullanmak tartışmalıdır. Mahkemeler buna çoğunlukla izin vermez.

Geç kalan bir delil için en güvenilir yol HMK m. 145’teki şartlardır.

Hukuki Danışma

Dilekçeleriniz ve delil sunumunuz konusunda hukuki desteğe mi ihtiyacınız var?

Teksif ilkesi nedeniyle iddia, savunma ve delillerin zamanında sunulmaması davanın esastan reddine yol açabilir; ıslah hakkı ise yalnızca bir kez kullanılabilir. Hak kaybı yaşamadan davanızın süreci hakkında hukuki bilgi almak için Atlas Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

WhatsApp’tan Yazın 0553 955 35 61 →

Teksif İlkesinin İstisnaları Nelerdir?

Teksif ilkesinin iki istisnası vardır: ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati (HMK m. 141/2).

Dilekçeler aşaması kapandıktan sonra taraflar, bu iki yol dışında davaya yeni vakıa ekleyemez.

Islah Nedir, Teksif İlkesini Nasıl Aşar?

Islah, bir tarafın yaptığı usul işlemlerini kısmen veya tamamen düzeltmesidir (HMK m. 176 vd.). Karşı tarafın veya hakimin onayı gerekmez. Yazılı veya duruşmada sözlü beyan yeterlidir. Bu yüzden ıslah, genişletme yasağını aşmanın karşı tarafa bağlı olmayan tek yoludur.

Davacı ıslahla talebini artırabilir, dava sebebini değiştirebilir veya yeni vakıa (olay) ileri sürebilir. Davalı ise cevap dilekçesinde yer vermediği bir savunmayı dosyaya kazandırabilir.

Islah hakkının sınırları şunlardır:

• Sayı: Her taraf aynı davada yalnızca bir kez ıslaha başvurabilir.
• Zaman: Islah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir. Sözlü yargılamaya geçildikten sonra bu imkân kalmaz.
• Bozma veya kaldırma sonrası: Dosya ilk derece mahkemesine döner ve mahkeme tahkikata ilişkin bir işlem yaparsa, o tahkikat bitene kadar ıslah mümkündür (7251 sayılı Kanun).
• Gider: Islah eden taraf, geçersiz hale gelen işlemlerin giderlerini öder ve karşı tarafın bu yüzden uğrayabileceği zararı karşılar.
• Harç: Talep artırılıyorsa ek harç yatırılır.
• Kötü niyet: Yalnızca davayı uzatmak veya karşı tarafı rahatsız etmek için yapılan ıslah dikkate alınmaz.

Hak tek seferlik olduğu için ıslaha genellikle erken başvurulmaz. Avukatlar bu hakkı çoğunlukla bilirkişi raporunun gelmesi gibi davanın netleştiği bir ana saklar.

Karşı Tarafın Açık Muvafakati Ne Demek?

Karşı tarafın açık rızası (muvafakati), diğer tarafın yeni iddia veya savunmaya açıkça “kabul ediyorum” demesidir. Yasak, karşı tarafı sürpriz iddia ve savunmalardan korur.

Susmak veya itiraz etmemek rıza sayılmaz. Eski kanun (HUMK) döneminde itiraz etmemek örtülü rıza olarak yorumlanabiliyordu. HMK ise açık bir beyan arar. Hakim bu yüzden karşı tarafa rızası olup olmadığını sorar ve cevabı tutanağa ekler.

Teksif İlkesine Uyulmazsa Ne Olur?

Teksif ilkesine uyulmazsa dava usulden reddedilmez, ancak süresinden sonra öne sürülen olay, talep veya delil dikkate alınmaz. İlke, davanın açılabilmesi için aranan bir şart değildir. 

Bunun sonuçları ağır olabilir:

• Davacı için: İddiayı ayakta tutan olay veya delil dışarıda kalırsa davacı iddiasını ispatlayamaz ve dava esastan reddedilir.
• Davalı için: Süresinde cevap vermeyen davalı yalnızca iddiaları inkâr edebilir. Zamanaşımı, ödeme veya takas gibi savunmaları davacı rıza göstermezse incelenmez. Haklı bir davalı bile bu yüzden davayı kaybedebilir.
• Geç gelen tanık ve belge: Deliller incelenirken sunulan yeni tanık listesi veya ilk kez dayanılan belge, HMK m. 145’teki şartlar yoksa reddedilir.

Hakim, yasağa aykırı bir beyanda karşı tarafa rızası olup olmadığını açıkça sorar. Rıza da ıslah da yoksa yeni unsuru değerlendirmez ve bunu kararında belirtir.

Mahkeme geç sunulan unsuru kararına dayanak yaparsa bu bir usul hatasıdır. Karşı taraf bu hatayı istinaf ve temyizde öne sürebilir. Hata, kararın kaldırılmasına veya bozulmasına yol açabilir.

Dışarıda kalan unsurun türü de sonucu değiştirir:

• Ayrı bir talep: Zamanaşımı dolmadıysa ve kesinleşmiş bir karar engeli yoksa ayrı bir davayla istenebilir.
• Aynı talebi destekleyen olay veya delil: Çoğu zaman telafi edilemez. Dava esastan reddedilip karar kesinleşirse aynı taleple yeniden dava açılamaz.

Bu yüzden dayanılan her olay ve delil ilk dilekçelerde eksiksiz yazılmalıdır.

Teksif İlkesi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Teksif ilkesi ile ilgili sıkça sorulan soruları sizler için hazırladık.

Teksif ilkesi ile iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı aynı şey midir?

Hayır, teksif ilkesi ile iddia ve genişletilmesi yasağı aynı şey değildir. 

• Teksif ilkesi, dava malzemelerinin belirli bir zaman diliminde toplanmasını öngören genel ilkedir.
• Genişletme yasağı (HMK m. 141) ise bu ilkenin vakıalar ve talepler bakımından kanundaki somut halidir. 

Dilekçelerden sonra ortaya çıkan yeni olaylar (vakıalar) öne sürülebilir mi?

Cevap, olayın ne zaman gerçekleştiğine göre değişir.

Durum	Sonuç
Olay dilekçeler verilirken zaten vardı, sonradan öğrenildi veya hatırlandı	Yasak kapsamındadır. Dosyaya yalnızca karşı tarafın açık rızasıyla (muvafakat) veya ıslahla girer.
Olay dilekçeler verildikten sonra gerçekleşti	Hukukçuların çoğuna göre yasak kapsamında değildir.

İkinci durumda mahkemeler her zaman aynı kararı vermez. Bu yüzden sonradan gerçekleşen olay için de ıslah hakkını kullanmak daha güvenlidir. Olay ayrı bir talebe dayanıyorsa ayrı bir dava açmak da düşünülebilir.

Hukuki Danışma

Dilekçeleriniz ve delil sunumunuz konusunda hukuki desteğe mi ihtiyacınız var?

Teksif ilkesi nedeniyle iddia, savunma ve delillerin zamanında sunulmaması davanın esastan reddine yol açabilir; ıslah hakkı ise yalnızca bir kez kullanılabilir. Hak kaybı yaşamadan davanızın süreci hakkında hukuki bilgi almak için Atlas Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

WhatsApp’tan Yazın 0553 955 35 61 →

Teksif ilkesine göre tanık listesi ne zaman verilir?

Tanık listesi en geç, hakimin ön incelemede verdiği süre içerisinde sunulmalıdır. Bunun için dilekçenizde tanık deliline dayandığınızı belirtmiş olmanız gerekir. 

Süre, yargılama usulüne göre değişkenlik gösterir:

• Yazılı yargılama usulü: Tanık isimlerini dört dilekçeden birinde (dava, cevap, cevaba cevap, ikinci cevap) bildirebilirsiniz. Dilekçenizde “tanık” deyip isim vermediyseniz hakkınız kaybolmaz. Hakim, ön incelemede liste için kesin süre verir ve bu süre genellikle iki hafta olur.
• Basit yargılama usulü: Tanıkları diğer delillerle birlikte dava ve cevap dilekçesinde bildirmelisiniz.

Üç kurala daha dikkat edilmelidir:

• İkinci tanık listesi verilemez. Listede olmayan kişi dinlenmez (HMK m. 240/2).
• Deliller incelenirken (tahkikatta) ilk kez tanık bildirirseniz, HMK m. 145’teki şartlar yoksa talebiniz reddedilir.
• Kesin sürede liste vermediyseniz, tanıkları o duruşmada hazır bulundurursanız mahkeme onları dinler. Bunun için de dilekçenizde tanık deliline dayanmış olmanız gerekir.

Teksif ilkesi istinaf aşamasında da uygulanır mı?

Evet, teksif ilkesi istinaf aşamasında da uygulanır hem de daha sıkı uygulanır. 

İstinafta davaya yeni bir şey eklenemez. HMK m. 357’ye göre ilk mahkemede öne sürmediğiniz iddia ve savunmalar bölge adliye mahkemesinde (istinaf mahkemesinde) dikkate alınmaz. Yeni delil de sunulmaz.

İstinafta ıslah da yapılamaz. Islah hakkınızı ilk mahkemede kullanılmadıysa bu eksik istinafta giderilemez.