Sükna Hakkı (Oturma Hakkı) Nedir?

Sükna hakkı (oturma hakkı), başkasına ait bir binada veya binanın bir bölümünde konut olarak yaşama yetkisi veren sınırlı bir haktır. 

Bu sınırlı hak, oturma hakkı tapuya tescil edilerek kurulur. Bu sebeple ev satılsa bile hak sahibi evde oturmaya devam eder.

Sükna hakkı ile en sık şu durumlarda karşılaşılabilmektedir:

  • Evini çocuğuna devreden bir ebeveynin ömür boyu o evde yaşamak istemesi
  • Eşini kaybeden bir kişinin aile konutunda yaşamaya devam etmek istemesi
  • Boşanma sonrası bir eşin konutta kalmaya devam etmek istemesi

Sükna Hakkının Yasal Dayanağı Nedir? (TMK Madde 823)

Sükna hakkı, Türk Medeni Kanunu’nun 823. maddesinde düzenlenir. 

Bu maddeye göre, oturma hakkı başkasına ait bir evin tamamında ya da bir bölümünde oturma imkanı tanımaktadır. Bu hak başkasına devredilemez, hak sahibi öldüğünde mirasçılarına da geçmez. Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, oturma hakkına intifa hakkının kuralları uygulanır. İntifa hakkı, sahibi başkası olan bir malı kullanma ve ondan gelir elde etme hakkıdır. 

Örneğin intifa hakkı olan kişi evde oturabileceği gibi evi kiraya verip kirasını da alabilir. Oturma hakkı ise yalnızca evde oturmaya izin verir; evi kiraya vermek mümkün değildir.

Bu son kural, uygulamada büyük önem taşır. Kanun, oturma hakkının nasıl kurulacağı ya da nasıl sona ereceği gibi konuları ayrıca düzenlememiştir. Bu eksiklikler intifa hakkının kurallarıyla giderilir. Yargıtay da oturma hakkını, intifa hakkının kapsamı daha dar tutulmuş bir türü olarak görür.

Oturma hakkıyla ilgili diğer önemli maddeler aşağıdaki gibidir:

MaddeDüzenlediği konu
TMK m. 824Oturma hakkının kapsamı
TMK m. 825Bakım ve onarım giderleri
TMK m. 240Mal rejimi tasfiyesinde sağ kalan eşin oturma hakkı
TMK m. 652Miras paylaşımında sağ kalan eşin oturma hakkı

Sükna Hakkının Özellikleri Nelerdir?

Sükna hakkı kişiye bağlı, devredilemeyen ve yalnızca konut olarak kullanılabilen bir haktır. Tapu kaydında, ev üzerindeki kullanım haklarının yazıldığı bölüme işlenir. Bu sayede ev sahibi dahil herkese karşı geçerli olur.

Taşınmazı malik ya da üçüncü bir kişi işgal ederse, hak sahibi ikisine karşı da dava açabilir. El atmanın önlenmesi ve ecrimisil (haksız işgal tazminatı) davası bu davaların başında gelir. Malik hakkı bedelli veya bedelsiz kurabilir. Bu tercih resmi senette açıkça yazılır.

Oturma Hakkı Devredilir mi, Mirasçılara Geçer mi?

Hayır. Oturma hakkı başkasına devredilemez ve mirasçılara geçmez. Hak sahibi vefat ettiğinde hak kendiliğinden sona ermektedir. Hak daha uzun bir süre için belirlenmiş olsa bile sonuç değişmez.

İntifa hakkıyla arasındaki önemli fark burada ortaya çıkar. İntifa hakkında, aksi kararlaştırılmadıkça hakkın kullanımı başkasına bırakılabilir (TMK m. 806). Oturma hakkında ise kullanımın devri de yasaktır. Hak sahibi evde bizzat oturmak zorundadır. Kullanımın başkasına bırakılması isteniyorsa hak baştan intifa hakkı olarak kurulmalıdır.

Mevcut bir oturma hakkı mirasla geçmez. Ancak vasiyetname veya miras sözleşmesiyle birinin lehine yeni bir oturma hakkı kurulabilir. Tüzel kişiler lehine oturma hakkı kurulup kurulamayacağı doktrinde tartışmalıdır. Hâkim görüş ve uygulamaya göre bu hak yalnızca gerçek kişiler lehine kurulabilir.

Oturma Hakkı Olan Ev İş Yeri Olarak Kullanılabilir mi?

Hayır. Oturma hakkı yalnızca konut olarak kullanma yetkisi verir. 

Hak sahibi evi dükkan, ofis veya iş yeri olarak işletemez. Kullanmadığı odaları da kiraya veremez. Konut kullanımını bozmayan evden (uzaktan) çalışma ise oturma amacıyla kullanılmış kabul edilir.

Oturma hakkı yalnızca oturmaya elverişli taşınmazlarda kurulabilir. Şu yerlerde kurulamaz:

  • Taşınır mallar ve haklar
  • Barakalar, kulübeler ve depolar
  • Oturulamayacak derecede harap yapılar

Hak binanın tamamı, tek bir daire veya evin tek bir odası için kurulabilir.

Oturma Hakkı Ne Kadar Sürer?

Oturma hakkı belirli bir süre için ya da ömür boyu kurulabilir; kanunda süre sınırı yoktur. 

Uygulamada en yaygın biçim ölünceye kadar oturma hakkıdır. Süreli hak, süre dolunca mahkeme kararı gerekmeden sona erer.

Ancak hak sahibinin ölümü, hakkı her durumda sona erdirir. Örneğin 20 yıllık bir hakkın sahibi ikinci yılda vefat ederse hak o tarihte biter. Sürenin tapuya açıkça yazılması ileride çıkabilecek uyuşmazlıkları önler.

Sükna Hakkının Kapsamı Nedir?

Oturma hakkının kapsamı, hak sahibinin kişisel ihtiyaçlarına göre belirlenir (TMK m. 824). 

Taraflar kapsamı sözleşmede veya vasiyetnamede ayrıntılı olarak düzenleyebilir. Düzenleme yoksa hâkim, hak sahibinin ihtiyaçlarına bakarak yorum yapar. Aksi ispatlanamazsa hakkın bağımsız oturma yetkisi verdiği kabul edilir.

Kullanım biçimine göre üç tür oturma hakkı vardır:

Oturma hakkı türüKullanım şekli
Bağımsız (münhasır)Binanın veya bölümün tamamını hak sahibi tek başına kullanır
MüşterekKonut malikle birlikte kullanılır
KarmaBazı odalar yalnızca hak sahibinindir; mutfak, banyo gibi alanlar ortaktır

Bu ayrım, bakım ve onarım giderlerinin kime ait olacağını da belirler. Kapsam sonradan genişletilebilir veya daraltılabilir. Bu değişiklik de resmi şekle tabidir. Yükü artıran değişikliklerde, taşınmaz üzerinde sonradan hak kazananların onayı da gerekir.

Oturma Hakkı Sahibinin Ailesi Evde Kalabilir mi?

Evet, hak yalnızca şahsa tahsis edilmemişse hak sahibi ailesi ve ev halkıyla birlikte oturabilir (TMK m. 824). 

Ev halkı kavramı kanunda sınırlandırılmamıştır. Birlikte yaşayan yakınlar, bakıcı ve refakatçi gibi kişiler bu kapsamda değerlendirilebilir. Kimlerin dahil olacağı somut olaya ve toplumun örf ve adetlerine göre belirlenmektedir.

İki önemli sınır vardır:

  • Malik, hakkın yalnızca hak sahibine özgü olduğunu tapuya yazdırırsa aile ve ev halkı bu haktan yararlanamaz.
  • Hak sona erdiğinde (örneğin hak sahibinin ölümüyle) birlikte yaşayanların kullanım imkanı da sona erer.

Oturma Hakkı Sahibi Ortak Alanları Kullanabilir mi?

Evet. Hak binanın bir bölümü üzerinde kurulmuşsa, hak sahibi ortak kullanıma ayrılmış yerlerden de yararlanır. 

Örneğin üç odalı bir evde tek oda üzerinde hakkı olan kişi, mutfak, banyo, tuvalet ve merdiveni malikle birlikte kullanır.

Bu kural emredici değildir, yani sözleşmeyle değiştirilebilir. Taraflar ortak alanların kullanımını sınırlandırabilir. Ancak günlük yaşam için vazgeçilmez alanlar kapsam dışarısında bırakılamaz.

Sükna Hakkı Nasıl Kurulur?

Sükna hakkı, tapu siciline tescil edildiği anda doğar. 

Tescile üç yolla gidilir: sözleşme, vasiyetname ve mahkeme kararı. Hakkın istisnai olarak kazandırıcı zamanaşımıyla da kazanılabileceği kabul edilir (TMK m. 712-713). Kazandırıcı zamanaşımı, belirli bir süre zilyetlik sonucunda hak kazanılmasıdır.

Tapuda Resmi Senetle Oturma Hakkı Nasıl Kurulur?

En yaygın yöntem, tapu müdürlüğünde resmi senet düzenlenmesi ve hakkın tapuya tescil edilmesidir. Resmi senet tapu memuru tarafından hazırlanır. Malikin talebiyle hak tapu kütüğüne tescil edilir ve bu tescille doğar.

Dikkat: Noterde veya kendi aranızda imzaladığınız bir sözleşme tek başına oturma hakkı kurmaz. Bu belge en fazla hak kurma taahhüdü sayılır. Ev satıldığında hakkı yeni malike karşı ileri sürebilmek için tapuya tescil şarttır.

Resmi senette açıkça yer alması gerekenler:

  • Hak sahibinin kimliği
  • Taşınmazın ada, parsel ve bağımsız bölüm bilgileri
  • Hakkın süreli mi ömür boyu mu olduğu
  • Hakkın bedelli mi bedelsiz mi kurulduğu
  • Varsa hakkın yalnızca hak sahibine özgülendiği

Kapsamın, giderlerin paylaşımının ve kullanılacak alanların ayrıntılı yazılması da uyuşmazlıkları önemli ölçüde azaltır.

Vasiyetname ile Oturma Hakkı Kurulabilir mi?

Evet. Miras bırakan, vasiyetname veya miras sözleşmesiyle bir kişi lehine oturma hakkı kurulmasını öngörebilir. Bu kişi mirasçılardan biri ya da üçüncü bir kişi olabilir. 

Örneğin miras bırakan evi çocuklarına bırakırken eşinin ömür boyu orada yaşamasını güvenceye alabilir.

Miras bırakan, kendisine ait mevcut bir oturma hakkını vasiyetle bırakamaz. Çünkü bu hak mirasçılara geçmez. Vasiyetnameyle yapılan, kendi malı üzerinde yeni bir hak kurulmasını sağlamaktır.

Vasiyetname ölümle hüküm doğurur, ancak hak yine tescille doğar. Lehtar, vasiyetin yerine getirilmesini mirasçılardan veya vasiyeti yerine getirme görevlisinden ister. Tescil yapılmazsa bu talebi dava yoluyla ileri sürebilir.

Mahkeme Kararıyla Oturma Hakkı Nasıl Kurulur?

Mahkeme kararıyla oturma hakkı en çok boşanmada ve eşlerden birinin ölümünde kurulur.

Boşanma protokolünde oturma hakkı:

  • Yargıtay’a göre boşanma protokolünü hâkimin onaylaması, tapuda resmî senet yapılmış gibi sonuç doğurur. Yani protokolde verilen “evde oturabilirsin” sözü geçerlidir.
  • Protokolde “intifa hakkı” yazsa bile, ev kiraya verilmeyecek ve kişi orada kendisi oturacaksa, hâkim bunu oturma hakkı olarak tapuya işletebilir.
  • Oturma hakkı mahkeme kararında açıkça yazılmamış, protokol yalnızca kararın eki sayılmışsa, taraflar kararın açıklığa kavuşturulmasını isteyebilir. Mahkeme de bu talebi kabul etmelidir.
  • Ev sahibi, oturma hakkını ortadan kaldırmak için evi göstermelik olarak bir yakınına satarsa bu satış iptal edilebilir. Oturma hakkı da tapuya işlenebilir.

Eşin ölümünde oturma hakkı (TMK m. 240 ve m. 652):

KonuTMK m. 240 (Mal rejimi)TMK m. 652 (Miras)
Neye göre tanınır?Katılma alacağına; yetmezse bedel eklenirMiras payına
ŞartlarAile konutu olması, mal rejiminin ölümle sona ermesi, katılma alacağı bulunmasıTerekede eşlerin birlikte yaşadığı konut bulunması; oturma hakkı için haklı sebep
Önemli notKonut ölen eşin kişisel malıysa (örneğin evlilikten önce edinilmişse) hak tanınmazÖnce mülkiyet talebi incelenir; hak bedelsiz değildir
Görevli mahkemeAile MahkemesiSulh Hukuk Mahkemesi

Katılma alacağı, eşin evlilik süresince edindiği mallardaki artık değerin yarısı üzerindeki alacak hakkıdır.

TMK m. 652’de haklı sebep varsa, sağ kalan eşin veya diğer yasal mirasçılardan birinin talebiyle mülkiyet yerine oturma hakkı tanınabilir. Hakim bu değerlendirmede konutun değerine, eşin yaşına ve mali gücüne bakar. Eşin mirasçılarla ilişkisi ve adına başka taşınmaz olup olmadığı da dikkate alınır.

Oturma hakkının peşin sermaye değeri, eşin tahmini kalan yaşam süresine göre bilirkişi tarafından hesaplanır. Bu değer eşin miras payını aşarsa aradaki fark depo ettirilir.

Sükna Hakkı İçin Hangi Belgeler Gerekir, Masrafı Ne Kadar?

Sükna hakkı tesisi için malik ve hak sahibi, gerekli belgelerle tapu müdürlüğüne birlikte başvurur. 

 belgeler şunlardır:

  • Tapu senedi veya ada, parsel ve bağımsız bölüm bilgileri
  • Tarafların T.C. kimlik kartı asılları
  • Son 6 ay içinde çekilmiş vesikalık fotoğraflar
  • Belediyeden alınan emlak rayiç değer belgesi
  • Geçerli zorunlu deprem sigortası (DASK) poliçesi
  • İşlem vekille yapılacaksa vekâletname aslı

Yabancı uyruklu taraflar için pasaport ve yeminli tercüman da gerekebilir. Güncel belge listesini randevu öncesinde ilgili tapu müdürlüğünden teyit edin.

İşlem adımları:

  1. Web Tapu, e-randevu sistemi veya ALO 181 üzerinden randevu alınır.
  2. Taraflar randevu günü tapu müdürlüğüne birlikte gider.
  3. Tapu memuru huzurunda resmi senet imzalanır.
  4. Tapu harcı ve döner sermaye bedeli ödenir.
  5. Hak, tapu kütüğünün irtifak hakları bölümüne tescil edilir (şerh olarak değil, ayni hak olarak).

Masraflar: Tapu harcı ve döner sermaye hizmet bedelinden oluşur. Uygulamada hakkın değeri, taşınmazın beyan veya rayiç değerinin üçte ikisi kabul edilir. Harç bu tutar üzerinden, 492 sayılı Harçlar Kanunu tarifesindeki oranla alınır.

Önemli: İşlemden önce tapu müdürlüğünden veya Web Tapu’dan güncel hesaplama alın.

Oturma hakkı çoğu zaman bağış, satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle birlikte kurulur. Bu durumda her iki işlem için ayrı harç doğabilir.

Sükna Hakkı Nasıl Sona Erer?

Sükna hakkı; hak sahibinin ölümü, sürenin dolması, taşınmazın yok olması, kamulaştırma, cebri icra, feragat ve mahkeme kararıyla sona erer. 

Aşağıda tabloda detaylı bir şekilde listelenmiştir:

Sona erme sebebiSonucu
Hak sahibinin ölmesiHak kendiliğinden sona erer, mirasçılara geçmez. 
Hak sahibi uzun süredir kayıpsa ve mahkeme onun hakkında gaiplik (kayıp) kararı vermişse de sonuç aynıdır.
Sürenin dolmasıOturma hakkı, mahkeme kararına gerek kalmadan kendiliğinden sona erer. 
Ev sahibi de bu hakkın tapudan silinmesini isteyebilir.
Evin yıkılması ya da kullanılamaz hale gelmesiEv tamamen yıkılır ya da içinde oturulamayacak duruma gelirse hak sona erer. 
Evin kalan kısmı oturmaya yetiyorsa hak orada devam eder.
Devletin evi kamulaştırmasıHak ev üzerinde sona erer, ama devletin ödediği kamulaştırma parası üzerinde devam eder (TMK m. 798/2). 
Ev sahibine geri verilirse hak yeniden doğar.
Evin icra yoluyla satılmasıOturma hakkından önce tapuya işlenmiş bir ipotek varsa, ev icrada satıldığında hak sona erebilir. 
Oturma hakkı ipotekten önce tapuya işlenmişse, ev satılsa bile hak devam eder.
Hak sahibinin vazgeçmesiHak sahibi hakkından vazgeçerse, hak tapudan silinir. 
Ev sahibi ile hak sahibi anlaşarak da hakkı kaldırabilir.
Mahkeme kararıHak sona erdiği halde hak sahibi tapudan sildirmeye yanaşmazsa, ev sahibi dava açarak hakkı tapudan sildirebilir.

Bilmeniz gereken önemli noktalar:

  • Malikin evi satması oturma hakkını sona erdirmez. Taşınmaz yeni malike hakla yüklü geçer.
  • Malik yıkılan binayı yeniden yapmak zorunda değildir. Yeniden yaparsa hak yeni yapı üzerinde yeniden doğar.
  • İpotekli bir taşınmazda hak kurarken tapudaki sıralamayı mutlaka inceleyin.
  • Hak amacına aykırı kullanılırsa (kiraya verme, iş yeri olarak kullanma, zarar verme) malik itiraz edebilir. Mahkemeden önlem alınmasını ve güvence gösterilmesini isteyebilir.

Mahkeme süreçlerinin sonuçları somut olaya göre değişebilir. Bu tür uyuşmazlıklarda bir avukattan destek alınması tavsiye edilir.

Sükna Hakkı ile İntifa Hakkı Arasındaki Fark Nedir?

Temel fark şudur: İntifa hakkı tam yararlanma yetkisi verir, sükna hakkı ise yalnızca konut olarak oturma yetkisi verir. 

Sükna hakkı ile infika hakkı arasındaki farklar aşağıda detaylı bir şekilde tablolaştırılmıştır:

ÖzellikSükna (Oturma) Hakkıİntifa Hakkı
Sağladığı yetkiYalnızca konut olarak oturmaTam kullanma ve yararlanma
KonusuOturmaya elverişli bina veya bölümTaşınır, taşınmaz, hak veya malvarlığı
Kiraya verme / gelir elde etmeMümkün değilMümkün
Kullanımın başkasına bırakılmasıMümkün değilAksi kararlaştırılmadıkça mümkün
Hakkın devriDevredilemezDevredilemez
Mirasçılara geçmeGeçmezGeçmez

Hangisini seçmelisiniz? Kullanımın başkasına bırakılması veya gelir elde edilmesi isteniyorsa intifa hakkı kurulmalıdır. Yalnızca barınma güvencesi amaçlanıyorsa oturma hakkı çoğu zaman yeterlidir. Oturma hakkı malik açısından da daha az kısıtlayıcıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Sükna hakkı (oturma hakkı) ile ilgili sıkça sorulan soruları sizler için derledik.

Sükna hakkı olan ev satılabilir mi?

Evet. Malik, üzerinde oturma hakkı bulunan evi hak sahibinin onayı olmadan satabilir. 

Ancak tescilli hak satışla sona ermez. Yeni malik, hak sahibinin evde oturmasına katlanmak zorundadır. Malik evi satabilir, fakat oturma hakkını ne malik ne de hak sahibi satışla bitirebilir.

Sükna hakkı mirasçılara geçer mi?

Hayır. Oturma hakkı mirasçılara geçmez (TMK m. 823). 

Hak sahibi vefat ettiğinde hak kendiliğinden sona ermektedir. Birlikte yaşayan eş, çocuklar ve ev halkının evde kalma imkanı da sona erer.

Eğer yakınlarınızın ölümünüzden sonra evde kalmasını istiyorsanız, vasiyetname veya miras sözleşmesiyle onlar lehine yeni bir hak kurulmasını sağlayabilirsiniz.

Sükna hakkı olan ev kiraya verilebilir mi?

Hayır, oturma hakkı (sükna hakkı) olan kişi evi ya da kullanmadığı odaları kiraya veremez. Ev sahibi izin verse bile bu yasak ortadan kalkmaz. 

Oturma hakkı olan kişi evi yine de kiraya verirse, ev sahibi buna karşı çıkabilir ve mahkemeye başvurabilir. 

Tapuda ölünceye kadar oturma hakkı nasıl verilir?

Malik ve hak sahibi tapu müdürlüğünde resmi senet imzalar ve hak tapuya tescil edilir. 

Süreç aşağıdaki gibi işler:

  1. Web Tapu, e-randevu veya ALO 181 üzerinden randevu alınır.
  2. Kimlik, tapu bilgileri, fotoğraf, rayiç değer belgesi ve DASK poliçesiyle birlikte başvurulur.
  3. Senede hakkın ömür boyu süreceği açıkça yazılır ve taraflarca imzalanır.
  4. Harç ve döner sermaye ödenir, hak tescil edilir.

Bu hak çoğunlukla ebeveynin evi çocuğuna bağışladığı veya sattığı işlemle aynı gün kurulur. Böylece ebeveyn, evin sahibi olmasa da ömür boyu orada yaşama güvencesini korur.

Sükna hakkı nasıl kaldırılır?

Malik, tescilli bir oturma hakkını tek taraflı şekilde kaldıramaz. 

Sükna hakkı şu yollarla sona erer:

  • Hak sahibi vazgeçerse
  • Taraflar anlaşırsa
  • Hak sahibi ölürse veya süre dolarsa, kendiliğinden (malik kaydın silinmesini ister)
  • Terkin borcu yerine getirilmezse

Sükna hakkı olan evin masraflarını kim öder?

Masrafları kimin ödeyeceği, hakkın kullanım biçimine göre değişkenlik göstermekedir (TMK m. 825). Aşağıdaki tabloda detaylı bir şekilde açıklanmıştır:

DurumBakım ve onarım gideri
Hak sahibi binanın veya bölümün tamamını kullanıyorOlağan bakım, onarım ve yenileme giderleri hak sahibine aittir
Hak sahibi malikle birlikte kullanıyorBakım ve onarım giderleri malike aittir
Esaslı onarımlarKural olarak malike aittir